Informator
Poland-Art

Niewiele jest w Polsce miejsc, gdzie jak w Krakowie tak wyraźnie widać granicę, jaką wyznacza początek powojennego systemu politycznego. Nowa Huta – choć już dawno włączona w obręb miasta – wciąż stanowi odrębne w klimacie miejsce niż reszta miasta. Dla jednych pozostaje przeżytkiem PRL, innym kojarzy się jako symbol miasta na równi z Wawelem i Sukiennicami. Muzeum Historyczne Miasta Krakowa postawiło sobie za cel badanie i upowszechnianie historii także tej części miasta i w maleńkim oddziale, mieszczącym się w samym sercu dawnej robotniczej dzielnicy na osiedlu Słonecznym, zorganizowało już cztery wystawy poświęcone jej architekturze i wzornictwu. Ostatnia z nich,  Nowa Przestrzeń. Modernizm w Nowej Hucie opowiada o latach 1956-1970 i powstałych w tym czasie projektach nowohuckich osiedli i mieszkań.

Mało który artysta odwołuje się dziś do klasycznych reguł sztuki, przez wieki tworzonych i weryfikowanych przez kolejne pokolenia. Postmodernizm uwolnił artystów od obowiązku konfrontacji z tradycją, która nie tyle zapomniana, co traktowana pobłażliwie, zatraciła swój naukowy charakter. Punkt widzenia pokolenia traktującego już postmodernizm jako styl historyczny, i które nurty sztuki sprzed kilku wieków traktują w kontekście artystycznej popkultury, zdominował sztukę ostatnich lat. Wystawa Miraż w Galerii Bunkra Sztuki stanowi pokaz ostatnich prac Łukasza Jastrubczaka, które choć na pierwszy rzut oka mogą wydawać się zupełnie ze sobą nie związane, układają się w skomplikowany ciąg konsekwentnych poszukiwań i skojarzeń podyktowanych szerokimi zainteresowaniami artysty. Ekspozycja gromadzi dzieła powstałe m.in. podczas pobytu artysty w San Francisco i podróży po południu Stanów Zjednoczonych i bezpośrednio (a może pośrednio?) są nią zainspirowane. Jastrubczak używa w swojej sztuce szeregu odwołań, które stanowią logiczną układankę, z której ułożeniem musi zmierzyć się widz wystawy. Jego podejście różni się od prostych artystycznych inspiracji, przypomina raczej dialog z niepopularnymi technikami i stylami artystycznymi, a także osobistymi geekowskimi zainteresowaniami.

fot. Agnieszka Lic

Film Pedro Almodóvara „Porozmawiaj z nią” rozpoczyna scena tańca. Dwie starsze kobiety w długich, białych sukienkach przypominających koszule nocne poruszają się po scenie z zamkniętymi  oczami. Pełne smutku, niezakryte makijażem twarze, długie, rozpuszczone włosy, półprzeźroczysta skóra spod której przebijają żebra. Ich pełne ekspresji ruchy wyrażają rozpacz, rezygnację; są jakby przełożeniem bólu na ruch. W gwałtownych skłonach, dramatycznych ruchach rąk, pozornie bezwładnym kroku opowiadają pełną cierpienia historię. Obrazy te stanowią fragment spektaklu „Café Müller”, który był przełomowym dziełem w karierze Piny (właściwie Philippine) Bausch, wybitnej, zmarłej przed dwoma laty niemieckiej choreografki. Jedna z kobiet w białych koszulach to właśnie Pina.

Na wstępie spieszę z wyjaśnieniem, że tytuł wystawy w Art Agenda Nova w Krakowie może być nieco mylący. Ekspozycja nie prezentuje bowiem street artu, jest raczej ironicznym komentarzem do stereotypowego postrzegania sztuki ulicy. Kuratorka używa tu pojęcia „post street artu” - sztuki która wywodzi się z buntowniczych korzeni malowanych na murach graffiti, ale pozostaje obecnie częścią instytucjonalnego obiegu sztuki i nie stanowi już elementu miejskiej przestrzeni. Wystawa jest więc raczej „wariacją na temat”, gdyż zgromadzone na ulicy Batorego prace zostały stworzone na potrzeby pokazania w galerii przez na co dzień pracujących na ulicy artystów. Jak się okazuje potrafili oni świetnie poradzić sobie z nowymi warunkami i w pełni wykorzystać szanse i ograniczenia galeryjnych wnętrz. Część prac wzorem ulicznych protoplastów pozostała na ścianach galerii, inni artyści zdecydowali się na płótna czy instalacje.

Czy można stworzyć wystawę, która będąc poświęconą jedynie średniowiecznym numizmatom przyciągnie, zainteresuje i zdobędzie uznanie współczesnych odbiorców? Niezwykła wręcz popularność, jaką cieszy się ekspozycja „Skarb z Głogowa” udziela na to pytanie najlepszej odpowiedzi. Wspomnianą wystawę przygotowaną przez Muzeum Archeologiczno - Historyczne w Głogowie obejrzano już m.in. w Zamościu, Warszawie, czy Krakowie, a mimo to wciąż przyciąga ona rzesze zwiedzających. Od kwietnia będzie zaś dostępna w Muzeum Śląskim w Katowicach.

fot. Agnieszka Lic

Wiele ostatnio mówi się w Krakowie o ochronie dziedzictwa artystycznego i krajobrazu historycznego miasta.  Cenne, w świadomości krakowian, są już nie tylko kilkusetletnie zabytki architektury znajdujące się w obrębie Plant, ale także XX-wieczne budynki ulokowane poza ścisłym centrum. Kiedy trzeba, mieszkańcy Krakowa stanąć potrafią murem za dziełem sztuki, któremu grozi unicestwienie. Tak było z mozaiką wykonaną w latach 60-tych na budynku Biprostalu, która przetrwała dzięki protestom krakowian. Wraz z migrującym życiem nocnym, obywatele Stołecznego Miasta odkrywają także zapomniane do tej pory dzielnice Krakowa. Renesans przeżywa Podgórze, Nowa Huta już dawno przestała się kojarzyć z agresywną, łysogłową młodzieżą. Wciąż także nie cichną dyskusje nad ochroną Starego Miasta. Dzięki utworzeniu Parku Kulturowego na terenie ścisłego centrum, z krakowskich ulic zniknęło wiele szyldów w krzykliwych kolorach, a sprzedawcy rajstop i okularów przeciwsłonecznych poszukać musieli bram w innych częściach miasta. Przy tej okazji uaktywniły się głosy tych, którzy boją się, że centrum Krakowa stanie się wypreparowanym, sztucznym tworem mającym na celu jedynie czerpanie zysków z turystyki (jak to się stało np. w Wenecji). Spierają się więc ci, których priorytetem jest estetyka okolic Rynku Głównego z tymi, którzy nie chcą miasta-widma a wolą takie, gdzie rano zobaczyć można ludzi idących do sklepu na rogu.

O Łodzi Kaliskiej napisano już wszystko. Albo prawie wszystko. Każdy nowy tekst wydaje się być sumą poprzednich. Gdyby zastanowić się nad kontekstami, wokół których oscylują działania tej niezwykłej formacji, stale odciskającej swoje piętno na polskiej sztuce współczesnej, pojawia się podskórne wrażenie niedomknięcia, braku jasno określonych granic. To sprawia, że twórczość  Łodzi Kaliskiej można odczytywać wciąż od nowa i na nowo. Jedynym pewnym, interpretacyjnym terytorium staje się  na pewno oryginalny model komunikacji, który wypracowali sobie artyści w trakcie swojej działalności. Opiera się on na niezwykle prostolinijnej szczerości, obnażającej sytuację środowiska twórców sztuki, jak i mechanizmów politycznych oraz  społecznych A wszystko to utrzymane  było w atmosferze prowokacji, skandalu, blagi. Jerzy Treliński zauważył, że wszelkiego rodzaju afery są potrzebne, bo potrafią dać ludziom do myślenia. „Na ogół jesteśmy grzeczni, ale jakiś wstrząs pokazuje nam, że można żyć i myśleć inaczej” – konstatuje (1).

W roku 1902 ukazała się w Londynie książka Ebenezera Howarda "Garden Cities of To-Morrow" będąca wznowieniem wydanej jeszcze pod koniec dziewiętnastego stulecia i opatrzonej innym tytułem pracy autora. W swoim dziele Howard nakreślił wizję nowoczesnego miasta-ogrodu, które miało być odpowiedzią na przepełnione, niehigieniczne i obrosłe slumsami wielkie miasta ówczesnego świata. Jasne domy otoczone zielenią, czysta woda i powietrze, a jednocześnie niskie koszty utrzymania i doskonałe warunki do rozwoju rolnictwa, przemysłu i handlu. Ambicją Howarda, podobnie jak wielu innych urbanistów pierwszej połowy XX wieku, było połączenie wymogów dusznej i brudnej rzeczywistości diametralnie zmienionej od czasu wybuchu rewolucji przemysłowej i snu o dawnym, sielskim życiu na wsi. Ebenezer Howard był wizjonerem, a jego idea miasta-ogrodu była w zasadzie utopią urbanistyczną.  Człowiek, który pisał Town and country must be married, and out of this joyous union will spring a new hope, a new life, a new civilization (1) musiał być głęboko poruszony problemami swojej epoki i zachłyśnięty ideami, które stworzył. Z drugiej strony swoje pomysły Ebenezer Howard tratował bardzo serio. Książka "Garden Cities of To-Morrow" pełna jest planów i szczegółowych wyliczeń. I pewnie dzięki temu połączeniu wizjonerstwa i umiejętności praktycznego planowania jeszcze za życia Howarda powstawać zaczęły miasta-ogrody, a jego pomysły urbanistyczne wpłynęły na pokolenia architektów na całym świecie.